ICAC – Trong cấu trúc của nền tư pháp và đời sống kinh tế – xã hội hiện đại, Luật sư và Trọng tài viên là hai chức danh nghề nghiệp có mối quan hệ hữu cơ, song hành như hai vế của một phương trình. Dù đứng ở hai vị trí khác nhau trong một vụ việc, họ đều là những người vận dụng tri thức pháp luật để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ thể, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, thượng tôn pháp luật.
1. Nghề Luật sư: Người chiến sĩ bảo vệ quyền lợi trên tuyến đầu
Tại Việt Nam, nghề Luật sư được điều chỉnh bởi Luật Luật sư. Đây là một nghề nghiệp mang tính xã hội sâu sắc, nơi người luật sư đóng vai trò là điểm tựa pháp lý vững chắc cho người dân và doanh nghiệp trước các rủi ro pháp lý.
Bản chất nghề nghiệp: Luật sư là người đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của một bên đương sự (thân chủ). Họ tham gia vào các hoạt động tư vấn, đàm phán hợp đồng, bảo vệ thân chủ trong các vụ án hình sự, dân sự, thương mại tại Tòa án hoặc các Trung tâm Trọng tài.
Triết lý hành nghề: Triết lý cốt lõi của nghề luật sư nằm ở hai chữ “Tận tâm” và “Bản lĩnh”. Một luật sư giỏi không chỉ thông thuộc điều luật, mà phải có khả năng thấu cảm nỗi đau, lo toan của thân chủ, đồng thời giữ vững đạo đức nghề nghiệp, không đầu hàng trước áp lực để tìm ra giải pháp pháp lý tối ưu nhất.
Thực tế tại Việt Nam: Nghề luật sư tại Việt Nam đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Thế hệ luật sư mới không chỉ giỏi tranh tụng tại Tòa mà còn am tường sâu sắc về pháp luật quốc tế, M&A, tài chính và sở hữu trí tuệ, sẵn sàng đồng hành cùng các doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn vươn ra toàn cầu.
2. Nghề Trọng tài viên: Người giữ cán cân công lý của thế giới kinh doanh
Khác với luật sư, nghề Trọng tài viên tại Việt Nam hoạt động theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010. Đây là phương thức tài phán phi nhà nước, nơi người giải quyết tranh chấp được sinh ra từ chính niềm tin của doanh nghiệp.
Bản chất nghề nghiệp: Trọng tài viên là người đứng ở vị trí trung lập, độc lập và khách quan để phân xử các tranh chấp thương mại, đầu tư phát sinh. Quyền lực của Trọng tài viên không do Nhà nước chỉ định mà do chính các bên đương sự thỏa thuận trao quyền thông qua điều khoản trọng tài.
Triết lý hành nghề: Triết lý của trọng tài nằm ở sự “Thấu hiểu” và “Chung thẩm”. Trọng tài viên thường là những luật sư kỳ cựu, chuyên gia kinh tế hoặc thủ trưởng các ngành nghề. Phán quyết họ đưa ra không chỉ đúng luật mà còn phải phù hợp với tập quán thương mại quốc tế, thấu hiểu thực tế vận hành của thị trường để đưa ra phán quyết rõ ràng, dứt điểm một cấp duy nhất.
Thực tế tại Việt Nam: Nghề trọng tài viên đang ngày càng khẳng định vị thế ưu việt nhờ tính bảo mật tối đa và quy trình linh hoạt. Các trung tâm trọng tài lớn tại Việt Nam, tiêu biểu như Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế Đại Nam (ICAC), đang không ngừng chuẩn hóa đội ngũ trọng tài viên công nghệ, đáp ứng các phiên xử trực tuyến (ODR) và tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
3. Mối quan hệ tương hỗ và Tầm nhìn tương lai
Luật sư và Trọng tài viên có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ. Một luật sư giỏi sẽ biết cách tư vấn cho doanh nghiệp đưa điều khoản trọng tài vào hợp đồng để phòng ngừa rủi ro. Và khi tranh chấp xảy ra, chính các luật sư tranh tụng sẽ là người trình bày lập luận sắc bén trước Hội đồng Trọng tài viên, giúp Trọng tài viên có đầy đủ dữ kiện để đưa ra phán quyết thấu tình đạt lý.
Trong tương lai, với sự bùng nổ của Kinh tế số, Hợp đồng thông minh và xu hướng Kinh tế xanh, cả hai nghề nghiệp này tại Việt Nam đều đứng trước yêu cầu phải quốc tế hóa mạnh mẽ. Họ không chỉ là những người thực thi pháp luật nội địa, mà sẽ trở thành những “đại sứ tư pháp”, bảo vệ dòng vốn đầu tư và khẳng định vị thế pháp lý của Việt Nam trên trường quốc tế.
TTV. Nguyễn Văn Nam
