ICAC – Trong thực tế giao thương, không ít doanh nghiệp rơi vào tình huống dẫu hợp đồng có điều khoản trọng tài, nhưng khi tranh chấp xảy ra, điều khoản đó lại bị tuyên vô hiệu (do lỗi hình thức, người ký không có thẩm quyền) hoặc không thể thực hiện được (do trung tâm trọng tài thỏa thuận đã giải thể, trọng tài viên chỉ định từ chối tham gia…). Để không bị động và bảo vệ tối đa quyền lợi, doanh nghiệp cần nắm rõ bản chất và áp dụng ngay các bước xử lý sau:
1. Nhận diện các nguyên nhân cốt lõi
Thỏa thuận trọng tài vô hiệu: Thường xảy ra khi tranh chấp phát sinh ngoài thẩm quyền của trọng tài; người ký điều khoản trọng tài không có thẩm quyền hợp pháp; hoặc hình thức thỏa thuận không lập thành văn bản theo quy định.
Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được: Các bên lựa chọn một trọng tài viên cụ thể nhưng người này từ trần hoặc từ chối; hoặc các bên ghi tên một trung tâm trọng tài không có thực hoặc đã chấm dứt hoạt động mà không có tổ chức kế thừa.
2. Quy trình xử lý chủ động dành cho doanh nghiệp
Bước 1: Giải pháp ưu tiên – Thỏa thuận sửa đổi, bổ sung (Ký phụ lục)
Khi phát hiện điều khoản trọng tài có sai sót về câu chữ, tên trung tâm hoặc có nguy cơ vô hiệu, giải pháp an toàn và ít tốn kém nhất là hai bên ký kết một Phụ lục hợp đồng để sửa đổi, thay thế điều khoản cũ.
– Hành động pháp lý: Chủ động đề xuất đối tác ký lại điều khoản trọng tài mẫu chuẩn mực của ICAC để thiết lập lại thẩm quyền tài phán rõ ràng.
Bước 2: Sử dụng Quyền phán quyết thẩm quyền của Hội đồng Trọng tài (Điều 43)
Nếu một bên cố tình cho rằng thỏa thuận trọng tài vô hiệu nhằm trì hoãn vụ kiện, bên kia vẫn có quyền nộp đơn khởi kiện tại Trung tâm trọng tài.
– Hành động pháp lý: Theo Luật TTTM, trước khi xem xét nội dung vụ tranh chấp, Hội đồng Trọng tài có quyền tự mình xem xét, quyết định về thẩm quyền của mình. Doanh nghiệp cần trình bày các chứng cứ, timestamp hoặc văn bản ủy quyền hợp pháp để chứng minh thỏa thuận trọng tài vẫn có giá trị ràng buộc.
Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền
Trường hợp thỏa thuận trọng tài đã có phán quyết/quyết định chính thức của Hội đồng Trọng tài hoặc Tòa án tuyên bố là vô hiệu hoặc xác định rõ ràng là không thể thực hiện được:
– Hành động pháp lý: Các bên có quyền khởi kiện vụ án ra Tòa án để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự thông thường. Tòa án không được phép từ chối thụ lý vụ án với lý do hợp đồng có điều khoản trọng tài khi điều khoản đó đã được xác định là vô hiệu hoặc không thể thực hiện được (Điều 6 Luật TTTM).
3. Khuyến nghị phòng ngừa rủi ro từ SLRI và ICAC
Để triệt tiêu hoàn toàn rủi ro vô hiệu ngay từ giai đoạn đặt bút ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần tuân thủ nguyên tắc:
- Luôn kiểm tra Giấy ủy quyền của người đại diện ký hợp đồng (đảm bảo họ có thẩm quyền ký cả điều khoản trọng tài).
- Không tự ý chế tác câu chữ hoặc viết tắt tên Trung tâm trọng tài. Sử dụng nguyên văn Điều khoản mẫu của ICAC để đảm bảo tính an toàn pháp lý tuyệt đối.
TTV. Nguyễn Văn Nam – Phó chủ tịch thường trực ICAC
